Những câu chuyện về biến cố Phục Sinh phát triễn muộn màng trong truyền thống Kitô giáo tiên khởi. Những câu chuyện được viết trong các Tin Mừng hoàn toàn khác nhau. Nếu những bản văn về lời rao giảng tiên khởi chỉ đưa ra những tuyên bố ngắn gọn về đức tin, thì các câu chuyện về Phục Sinh lại là những tường thuật đầy ấn tượng, giàu tính tưởng tượng. Những tường thuật này được hoàn tất với những cuộc đối thoại và chi tiết sống động về những con người, nơi chốn và hoàn cảnh. Có hai loại chuyện về Phục Sinh, những chuyện nói về việc khám phá ngôi mộ trống và những chuyện tường trình Chúa Giêsu hiện ra. Đây là sự xuất phát từ những truyền thống cách biệt nhau từ nguyên thủy, truyền thống về ngôi mộ trống bắt nguồn tại Giêrusalem, còn truyền thống về việc hiện ra có lẽ từ Galilê, mặc dù hai truyền thống này dường như thường đan kết với nhau. Hai truyền thống ấy không phải lúc nào cũng đồng ý với nhau trong các khía cạnh về lời rao giảng Phục Sinh. Ví dụ, các phụ nữ, nhất là Maria Magdala chỉ đóng một vai trò quan trọng trong một số chuyện thôi.

Máccô 16, 1-8 tường thuật chuyện Phục Sinh cổ xưa nhất khi rất thú vị ghi nhận rằng chỉ riêng Tin Mừng đầu tiên này đề cập ̣đến việc khám phá ra ngôi mộ trống thôi; không có chuyện hiện ra, dù trong đọan văn ấy có cho thấy việc Chúa Giêsu sẽ hiện ra với các môn đệ tại Galilê. Các phụ nữ viếng mộ tại Giê-ru-sa-lem ở đó gặp được một chàng thanh niên bảo họ rằng: “Hãy đi và báo tin cho các môn đệ và Phêrô, Ngài sẽ đến Galilê trước các ông” (Mc 16, 7). Theo Kasper, truyền thống về ngôi mộ trống là một truyền thống cổ xưa nhưng không phải là một trình thuật có tính lịch sử về sự kiện khám phá ra ngôi mộ trống; bản văn này là một tường trình để làm nền tảng cho các nghi lễ thờ phượng được cộng đoàn Kitô hữu tại Giê-ru-sa-lem sử dụng để tôn kính ngôi mộ của Chúa Giêsu. Tuy nhiên, bản chất của việc thờ phượng này vẫn không hàm ý rằng đằng sau truyền thống này không có một lịch sử nào cả. Vì nếu ngôi mộ đã không phải là trống thì một truyền thống nào đó mừng kính ngôi mộ ấy sẽ vô nghĩa [1]. Những phụ lục của Máccô tóm tắt một số câu chuyện từ các Tin Mừng khác phản ảnh những truyền thống tìm được trong Luca 24 và có lẽ cũng chịu ảnh hưởng của Gioan 20.

Tin mừng Mátthêu mở rộng ra từ Tin Mừng Máccô. Tin mừng này bao gồm câu chuyện về việc Chúa Giêsu hiện ra cho các phụ nữ trên đường từ mộ về nhà, một câu chuyện về ngôi mộ trống khác có liên quan tới việc hối lộ các lính canh và việc hiện ra cho mười một môn đệ trên một ngọn núi tại Galilê.

Luca, vì muốn xây dựng một tác phẩm văn chương và thần học bao gồm hai tập, đã thay đổi địa điểm những lần hiện ra tại Galilê thành Giêrusalem và những bối cảnh của Giêrusalem. Những lần hiện ra trong Luca có các bà đi viếng mộ, thêm chi tiết Phêrô chạy ra mộ (Lc 24, 12), chuyện hai môn đệ trên đường Emmau, một lần hiện ra cho mười một môn đệ và những người khác đang họp mặt tại Giêrusalem, và một tường thuật ngắn về việc lên trời.

Tường thuật của thánh Gioan khác hẳn với các tin mừng Nhất Lãm. Chương 20 được dựng lên tại Giêrusalem với những mẫu chuyện: Maria khám phá ngôi mộ trống, Phêrô và Gioan có mặt tại mộ, một lần hiện ra cho Maria Magdala và hai lần hiện ra cho các môn đệ, một lần Tôma vắng mặt. Chương 21, một phụ lục được thêm sau này, được bố trí tại Galilê, dường như độc lập với các chương trước. Đây là chuyện về một lần hiện ra Chúa Giêsu cho bảy môn đệ đang lưới cá và bao gồm cả phép lạ cá, việc phục hồi của Phêrô sau khi ông chối Chúa và một truyền thống về Môn Đệ Yêu Dấu.

Đọc kỹ những câu chuyện Phục Sinh chúng ta thấy rõ ràng các câu chuyện ấy đã không ăn khớp nhau. Có những khác biệt về những phụ nữ đã đi ra mộ, có bao thanh niên ở mộ, những lần hiện ra xảy ra tại đâu, và ai là người đầu tiên được Chúa Giêsu hiện ra, Phêrô hay Maria Magdala. Nhiều học giả cho thấy rằng hai truyền thống về việc hiện ra, Galilê và Giêrusalem, không hề biết lẫn nhau. Luca và Máccô nguyên thủy không quan tâm đến lần hiện ra cho các phụ nữ trước khi hiện ra cho các môn đệ. Nhưng tất cả điều đó không quan trọng; không thành vấn đề. Đó không phải những tường thuật lịch sữ về việc các môn đệ gặp gỡ Chúa Giêsu sau khi Ngài chết mà chỉ là những câu chuyện, những bằng chứng cho lòng tin vào sự Phục Sinh của họ, được viết ra để người khác cũng có được lòng tin ấy (x. Ga 20, 31). Roger Haight quả đúng khi nhấn mạnh đến phép loại suy tư giữa việc các môn đệ đến với đức tin vào sự Phục Sinh và đức tin của chúng ta [2]. Như thế những câu chuyện Phục Sinh là những suy tư có tính thần học cao về kinh nghiệm về sự Phục Sinh của các môn đệ, mục đích của các câu chuyện ấy có tính Tin Mừng.

[1] Kasper, Jesus the Christ, 127

[2] Haight, Jesus: Symbol of God, 128-29.

Phần tới: Những Suy Tư về những câu chuyện này muốn nói gì với chúng ta ngày nay.

Tại sao Chúa Giêsu bị hành quyết? Hầu hết các học giả ngày nay đều tin rằng hành động của Ngài trong Đền Thờ là nguyên nhân chính dẫn đến cái chết của Ngài. Hành động Ngài làm vượt ra xa ngoài việc chống lại những người buôn bán và đổi tiền rất nhiều; đây là một hành động có tính biểu tượng, một dấu chỉ tiên tri cho rằng chính ngôi Đền Thờ sẽ bị phá hủy. Trong khi chúng ta không thể chắc chắn rằng lời Chúa Giêsu nói về việc phá hủy này có bị đưa ra trưng dẫn tại phiên tòa xét xử Ngài trước Thượng Hội Đồng Do Thái chăng, thì điều Ngài đã tuyên bố đã được nhắc nhở lại vì đó đóng một vai trò trung tâm dẫn đến cái chết của Ngài.

Cái chết của Ngài khiến các môn đệ bàng hoàng và tan nát. Trong giai đoạn hậu Phục Sinh, họ tìm cách dùng cái chết của Ngài trở nên có ý nghĩa bằng cách dựa vào những động cơ và những khuôn mặt có tính biểu tượng trong Kinh Thánh. Từ truyền thống tiên tri xuất hiện ra một hình ảnh vị tiên tri bị ruồng bỏ. Truyền thống Khôn Ngoan góp vào một hình ảnh người công chính đau thương bị kẻ gian ác bách hại nhưng vẫn hướng về Đấng Giavê để mong được minh oan. Những hình ảnh này phát triển thật sớm nhưng không có hình ảnh nào gán cho cái chết Chúa Giêsu một ý nghĩa cứu độ cả.

Một truyền thống phức tạp khác, trước cả thánh Phaolô và các Tin Mừng Nhất Lãm giải thích cái chết Chúa Giêsu theo nhãn giới cứu độ luận; Ngài chết “cho ta”, “vì tội lỗi ta”. Nhưng một truyền thống khác lại coi Chúa Giêsu như “tảng đá bị người thợ xây loại bỏ”. Ở đây trong tiếng Hebrew, có sự chơi chữ “con” ( ben) và “tảng đá” (eben), người con bị loại bỏ trở nên nền tảng mới dân Thiên Chúa (Mc 12, 10) trong khi chính dân chúng lại trở nên Đền Thờ mới được xây dựng trên những tảng đá sống động (1 Pr 2, 7).

Cuối cùng, khi khơi lên vấn nạn Chúa Giêsu như thế nào về cái chết của Ngài, người ta đã tìm được một số bản văn nói về Chúa Giêsu như “tôi tớ” bắt nguồn từ trong truyền thống Bữa Tiệc Ly. Khảo sát kỹ hơn về bữa ăn cuối cùng của Chúa Giêsu với các môn đệ cho thấy rằng Ngài coi cái chết của Ngài, một cái chết Ngài tự do chất nhận, như một phần của cuộc sống và thừa tác vụ của Ngài. Đây không đồng nghĩa với việc gán cho bản thân cái chết của Ngài, hiệu quả cứu độ. Nhưng rõ ràng là dù thất bại, cái chết của Ngài dường như vẫn cho thấy, Ngài đã ban cho các môn đệ một sự hiệp thông mới với Ngài bên kia cái chết. Như thế, Ngài chết, không thất vọng, nhưng tin tưởng rằng Thiên Chúa mà Ngài gọi là Abba, sẽ một cách nào đó minh oan cho Ngài, tin tưởng sứ vụ của Ngài không kết thúc trong thất vọng.